Artificial Intelligence is in korte tijd een steeds grotere rol gaan spelen binnen de juridische praktijk. Deurwaarders, advocaten en notarissen gebruiken AI voor documentanalyse, jurisprudentieonderzoek, risicobeoordelingen en procesoptimalisatie. Wat begon als ondersteuning, is inmiddels onderdeel van het dagelijks werk.

Met de komst van de EU AI Act verandert echter het speelveld. Voor het eerst introduceert Europa wetgeving voor het gebruik van AI. Daarmee wordt AI niet alleen een technologische ontwikkeling, maar ook een kwestie van verantwoordelijkheid, controle en compliance. Voor juridische organisaties betekent dit een duidelijke verschuiving: van werken met slimme tools naar het beheersen van een gereguleerd digitaal proces.

Onzichtbare AI in de juridische praktijk

Veel juridische professionals gebruiken vandaag al AI zonder dat dit expliciet zichtbaar is. Denk aan software waarin AI-functionaliteiten zijn geïntegreerd, zoals:

• tools voor juridische research en jurisprudentieanalyse;
• documentautomatisering en contractanalyse;
• en AI-ondersteunde risicobeoordeling en dossieranalyse.

De vraag verschuift daardoor van “gebruiken we AI?” naar: hebben we inzicht in waar AI onze besluitvorming beïnvloedt?

De AI Act verplicht organisaties om dat inzicht te hebben. Zonder overzicht van systemen en hun impact wordt het lastig om controle te houden, en daarmee om verantwoordelijkheid te nemen.

Van hulpmiddel naar verantwoordelijkheid

De AI Act werkt met een risicogebaseerde benadering. AI-systemen worden ingedeeld op basis van hun impact, variërend van minimale tot hoge risico’s.

Waar AI in eerste instantie wordt gezien als ondersteunend hulpmiddel, verandert dat zodra het invloed heeft op juridische beslissingen, cliëntenadvies of rechtsposities. In dat geval kan een toepassing onder de categorie ‘hoog risico’ vallen.

Dat betekent dat juridische professionals niet alleen adviseren of handelen, maar ook moeten kunnen aantonen:

• Hoe AI wordt ingezet;
• Welke rol AI speelt in besluitvorming;
• Welke controles en waarborgen zijn ingericht.

De professional blijft verantwoordelijk

AI wordt ingezet om efficiënter en sneller te werken, maar zonder duidelijke governance kan dat leiden tot risico’s. Wanneer analyses, adviezen of beslissingen [deels] door AI worden ondersteund, ontstaan nieuwe vraagstukken rondom aansprakelijkheid en onderbouwing.

De AI Act stelt daarom eisen die direct raken aan de juridische praktijk, zoals:

• Transparantie over hoe adviezen of beslissingen tot stand komen.
• Vastlegging en traceerbaarheid van processen.
• Menselijke controle op AI-gegenereerde output.

Dit betekent dat een juridisch oordeel niet alleen inhoudelijk klopt, maar ook uitlegbaar en controleerbaar moet zijn. Als AI een rol speelt in een advies of besluit, moet duidelijk zijn waarom en hoe dat tot stand is gekomen.

Conclusie: grip wordt essentieel

De EU AI Act maakt duidelijk dat de juridische sector zich ontwikkelt tot een gereguleerde digitale praktijk. AI is al onderdeel van het werk, maar wordt nu ook expliciet onderdeel van wet- en regelgeving.

Voor deurwaarders, advocaten en notarissen betekent dit dat controle over technologie net zo belangrijk wordt als inhoudelijke expertise.

De centrale vraag is dan ook: In hoeverre heb je grip op de rol die AI speelt in jouw juridische processen?

Organisaties die hier nu actief op sturen, beperken niet alleen risico’s, maar versterken ook hun positie in een sector waarin vertrouwen, zorgvuldigheid en transparantie cruciaal zijn.

De rol van Legit: strategisch adviseur in AI en recht

Legit, powered by Cubics, helpt juridische organisaties bij het maken van bewuste keuzes rondom AI. Wij combineren onze kennis van juridische technologie en onze ervaring in compliance en governance. Onze rol is niet om AI te promoten om de technologie zelf, maar om organisaties te begeleiden bij toekomstbestendig gebruik.

Van beleidsontwikkeling & risicobeoordeling tot implementatie & training: Met Legit ondersteun je jouw juridische organisatie bij elke stap in de transitie naar een AI-strategie.